Cumartesi , Ekim 24 2020
fatr
Ana Sayfa / ْTÜMÜ / Araştırma ve Makaleler / Heybetli Tiresi Toplum Temelli Turizm ve Çevrecilik Girişimciliği

Heybetli Tiresi Toplum Temelli Turizm ve Çevrecilik Girişimciliği

Heybetli Tiresi Toplum Temelli Turizm ve Çevrecilik Girişimciliği

Amin Jahangiri  –  Lale Yeşilova

 

                Dergimizin geçen sayısında “Kültür ve Gelenekler Temelinde Turizm Sektörünün Kaşkay Türklerine Katkısı”  başlıklı bir yazı okudunuz. O yazıda Kaşkayı gelenekleri ekseninde bir kaç faaliyet modeli ve girişimciden bahsedildi. Bu yazıda söz konusu girişimcilerinden birini tanıtılacaktır. Sonraki sayılarda da bu tanıtımların devam etmesi hedeflenmektedir.

                “Gardaşgari Camee Bunyad Tire Heybetli” geleneksel turizm sektöründe faaliyet göstermektedir. Bu işletme göçebelik ve aşiret toplumunun yaşam tarzını yakından görmek ve yaşamak isteyenlerin isteklerine hizmet eder.

                Kaşkayların göçebelik kültürünü tamamen orijinal şeklinde görmek isteyenler için iyi bir fırsattır. Turistler Heybatlı Tiresi (Şeşbeylı tayfasının bir tiresi) yayla ve kışlaklarında veya göç esnasında Heybatlılara misafır olarak onların günlük faaliyetlerini yakından görüp, onlara katılabilirler. Her şey sıradan bir şeklinde sunulur. Düğün zamanı ise düğün ve dansa katılırlar, ölüm zamanı ise cenazeye katılabilirler. Sabahları o toplumun çalışanları ile beraber erken kalkıp günlük faaliyetlerde işbirliği yaparlar. Turistler için yiyecekler, içecekler, eğlenceler ve benzeri şeyler tamamen yerlidir.

                Bu ekonomik ve kültürel faaliyetler Şima Amiri tarafından yönetilmektedir. Kendisi Heybetli Tiresindendir. Şima 1988 yılında Şiraz Şehrinde doğdu. Lisans eğitimini muhasebecilik alanında ve yüksek lisansını Turizm Girişimciliği alanında tamamladı. İlk olarak çevre faaliyetlerinde bulunmuş daha sonra yerel toplumu çevrecilik faaliyetlerine dahil etmek, faaliyetleri kolaylaştırmak ve sürdürülebilir kılmak için bu modeli turizm alanına adım atmış.

 

 Aşağıda bu aktiviteye nasıl başladığını ve hangi aşamalardan geçtiğini kısaca şöyle anlatmaktadır:

                Turizm çocukluğumdan beri içimdeydi. Ama o zamanlar kendimi tanımıyordum. Çocukluğumu ve ilk gençliğimi anne ve babam yanında bu alanda geçirdim. Babam o kadar seyahat ve çevrecilik faaliyetleri düşkünüydü ki bir sırt çantası ile her zaman yayla-kışlağımız ve Tahran arasında yoldaydı. Böylece ben de anne babamın teşviki ve desteği ile turizm ve çevrecilik sektörüne adım attım. Ama aslında turizm bizim için bir araçtı ve temel amacımız çevreyi korumaktı. Meralarımız ve kurumakta olan göllerimiz için bir şeyler yapmak istiyorduk. Önce bu konuda pek çok yabancı bize yardıma geliyordu ve hatta bir kere bir yabancının düğünü bizim Tirenin çadırlarında ve Kaşkay gelenekleri tarzında yapıldı. O zamanlar benim aklımda “Niçin bize yardıma geliyorlar, onlardaki bilim ya da yeteneklerin hangisi, bizde yok” diye düşünüyordum.

                Sonra bu sorulara cevap bulmak için yıllarca çalıştım. Araştırmalarımızda Toplum temelli turizm[1] ile karşılaştık. Bu model o zamana kadar İran’da hiç uygulanmamıştı. Bu modelde bakış aşağıdan yukarıyadır. Yani her şey toplumun kendi içinden çıkıyor (Karar verme, uygulama ve yönetim). Bu şekilde bu kararlar büyüyor ve yavaş yavaş bölgesel ve hatta ulusal kararları etkiliyor. Bu model dünyanın çok yerinde uygulanmıştı ve biz onu İran’a getirip, yerelleştirdik.

Bu modeli seçme sebebimiz, kendi kendimize yönetebilmemiz ve çevrecilik odaklı olmasıydı. Bölgemizin önemli problemleri geçinme ve çevre sorunlarıdır ve Toplum temelli turizm bunları çözmek için iyi bir araçtı. Bu vesileyle biz onlara bir ek gelir imkânı yaratıyoruz ve bu da onları çevrecilik ve kültürel faaliyetlere destek olmada motive ediyor.

Modeli önce köyde denedik ama olumlu sonuçlar alamadık. Çünkü köyde yaşayanlar coğrafi konum ortaklığı sebebiyle bir aradadır ve aralarında ırk ya da kan bağı olmayabilir. Bu şekilde bu modeli toplumsal yapıya sahip bir yerde uygulayabileceğimizi öğrendik. Toplumsal yapı kişilerin katılım oranını artırır ve Kaşkay toplumunda bu yapı vardır. Örneğin ben Kaşkay elinden, Şeşbeyli tayfasından ve Heybetli tiresindenim ve dünyanın neresinde olursam olayım bu yapıya bağlıyım ve coğrafi konumum bunu etkilemez.

     Bu amaçlar doğrultusunda babamın hatıraları ve kendi deneyimlerimiz de bize fikir kaynağı oldu. Babam tecrübelerini ve Kaşkayların yayla-kışla arasındaki göçleriyle ilgili pek çok hatıralarını bizimle paylaştı. O zamanlar Kaşkaylar yayla-kışla arasında tamamen yürüyerek göç ediyorlarmış ve bu mesafe bazı Tayfa ya da Tireler için 600 kilometre civarındaymış. Göç mevsiminde, şehirlerden (özellikle Şiraz şehri) geçtiklerinde, şehrin erkekleri şehir dışına çıkıp göçebeleri seyrederlermiş. Rengârenk el dokumaları ile bezenmiş at ve develer, develerin üzerindeki eldokuma yükler, kadın ve erkeklerin güzel rengârenk giyimleri, at üzerindeki genç kızların şarkı söylemesi, erkeklerin elinde döneminin son model tüfekleri… Bir seyyar bahar gibi izleyenlerin gözü önünden akıp gidermiş. Erkekler heyecanla bu göçleri seyrederlermiş. Bu hatıraların yanında önceki yıllarda bazen yabancı turistlerin gezi ve tanışma amacıyla bizim aşirete geldiklerini (Ama çok değil, her yıl 5-10 kere turist gelirdi) de ben görmüştüm. Böylece yavaş yavaş geleneksel turizm sektörünün, isteklerimi yerine getirmede en iyi yöntem olacağını anladım.

                Toplum temelli kalkınma modelinde yerli halkın katılımı ve desteği esastır. Bunun için de yerli halk için gelir kaynağı olmalıdır. Yani bir ek gelir fırsatı, katılmak için yerli halkı daha çok motive eder.  Hedef kitlemizde turizm ve turizmin getirdiği gelirler için hem potansiyel vardı hem de teşvik ediciydi. Bu yüzden kendi Tiremde bu faaliyete başlamaya karar verdim. Dedelerim Kethüda (Aksakallık mensebinin bir seviye üstünde) oldukları için Tiremizde hala bizim aileye büyük saygı duyulur.  Bu sayede bize güvendiler ve turizm faaliyetine başladığımızda yardımcı oldular.”

                Her işin temeli o alanda yetenekli ve eğitimli insan kaynağıdır. Burada da öncelikle, Şima Hanım, etrafında çalışanlara, turistlere kaliteli ve doğru hizmet verme ve çevre koruma esasları hakkında, gereken eğitimleri verir. Heybetlı Tiresinden iki genci turizm eğitimi okullarına göndererek onların gezi rehberliği eğitim ve sertifika almalarına yardımcı olması yanında diğer çalışanlara bizzat Şima Hanım eğitim vermektedir. Turistler ile kolay irtibat kurulması amacıyla Çadırlar arasında çocuklara İngilizce kursları açmıştır. Toplum temelli turizm faaliyetleri kapsamında Heybetli Tiresindeki seyyar ilkokulu da desteklemektedir ve öğrencileri çevrecilik ve turizm işlerine teşvik eder. Bunların yanında faaliyetlerini sürdürebilmek için, yayla- kışlağında yaşayan herkesin faydalanabileceği pek çok farklı faaliyeti Şima Hanım düzenler.

  • Yayla- kışlağın ulaşım altyapılarının temel tesisleri
  • Bölgedeki ailelerin çoğuna güneş enerjisi ile ısınan banyolar hazırlama
  • Seli önlemek için bentler arkasında toplanan suyu boşaltma
  • Kurak yıllarda göçebe ailelere tanker ile su götürme
  • Meraları koruma ve birçok bitki türünün yok olmasını önleme
  • Ormanların ziraat arazilerine dönüşmesini önleme
  • Orman ve doğal kaynaklar başkanlığı tarafından yapılan yanlış ormancılık planlarını önleme ve değiştirme
  • Kuruyan ağaçların yerine yerli fidan dikmek ve bunlar gibi faydalı faaliyetlerdir. Bu hizmetler, Gardaşgari Camee Bunyad Tire Heybetlı aracılığıyla ve devlet kurumları veya STK’lar tarafından gerçekleşmektedir.

 

Bu faaliyetler aracılığıyla turistler için şu hizmetler verilmektedir:

  • Kaşkay kara çadırlarında konaklama (Kaşkay çadırları keçi kılından dokunur, kışın direkleri ortadan dayanır ve çatı gibi olur, yazın direkler etraftan dayanır ve iç alanı daha geniş olur, turistler her mevsimde o mevsimin çadırında konaklar.)
  • Yerli yemek: (Kaşkay yemeklerinin çoğu etten ve yabani sebzelerden yapılır ve kokusu da tadı da farklıdır) Yemeklerin yanında tüketilen içecekler de yerlidir, sütten yapılır.
  • Yerel oyun oynama: Turistleri hem eğlendirmek ve hem de kültürle tanıştırmak için farklı geleneksel oyunları oynamaya imkânları vardır.
  • Günlük faaliyetlere katılma imkânı: Turistlerin göçebelik ve geleneksel faaliyetleri deneyebilmeleri için pek çok işe katılmalarına imkân sağlanır. Örneğin: çobanlık, halı dokuma, ip eğirme(yünden ip çıkarma), bulaktan eşek ile eve su götürme, ip boyatma vb.
  • Özel programlara katılma (Turistin geldiği zaman yapılan programlar): düğün, nişan, cenaze, keçi/koyun kırkma, özel günler (çille gecesi, nevruz bayramı, kurban bayramı vb.)

Bu hizmetleri turistlere sunmak için Şima Amiri ve yakınındaki akraba-aileler, hepsinin katkısı ve ortak geliri vardır.

                Örneğin gelen turistler birinin çadırında kalır, diğerinin pişirdiği yemekleri bir başkasının hazırladığı içecekler ile tüketirler veya bazıların yaptığı el sanatlardan satın alırlar.

Ama Gardaşgari Camee Bunyad Tire Heybetlı çalışmalarının faydası sadece onu yöneten ve işbirliği yapan kişiler veya yerli toplumla sınırlı değil. Kaşkayların kültürüne de dolaylı bir katkısı olmaktadır:

  • Gelenekleri sürdürmek ve unutulan gelenekleri canlandırmak
  • Çocuklara kendi kültürlerinin korunmasının önemini ve değerini anlatmak, eğitim vermek
  • Eski halı nakışlarını canlandırmak, el sanatlarını çeşitlendirmek ve turistler için daha cazip hale getirmek
  • Yerli oyunları yeniden canlandırmak ve oynatmak
  • Kaşkay geleneğindeki özel günleri daha muhteşem ve orijinal şekilde kutlamak (örneğin: çille gecesi, nevruz bayramı…. )
  • Geleneksel giyim tarzını teşvik etmek ve yaygınlaştırmak.

 

                Şima Amiri’nin, Gardaşgari Camee Bunyad Tire Heybatlı dışında şöyle faaliyetleri vardır:

  • Tecrübelerini anlattığı “Toplum temelli turizm” kitabını yazdı.
  • Aşiret toplumların el sanatları kolay satılması için, gelişme aşamasında olan http://diginomads.org web sitesini kurdu.
  • Geleneklere göre hazırlanan çocuk oyuncaklarını üretip seri üretime geçirmeyi planlamaktadır.
  • Ulusal meralar koruma planını hazırlayan grupta üye olarak çalışmıştır.
  • İran’daki Birleşmiş Milletlere bağlı olan Küresel Çevre Fonu (GEF)[2] ile Küçük Destek Programları (SGP)[3] çerçevesinde, ülke içinde farklı projelerde işbirliği yapmıştır.
  • Yakın zamanda çalışmalarına başlayacak olan Aşiret Turizmi Sektöründe çalışanların ulusal konfederasyonu kuruluşunda işbirliği yapmıştır.
  • Kaşkay göçebelerinin yayla-kışla göç yollarının güvenli hale getirilmesi projesinde işbirliği yapmaktadır. (Eski güzergâhlar şimdi şehirlerin büyümesinden dolayı şehirlerin yakınından ve bazen içinden geçmektedir. Pek çok kazaya sebep olan bu durumun değiştirilmesi ve yeni yolların açılması gerekmektedir.)

                        Aşiret toplumunun doğayla iç içe yaşadığı ve yaşamları büyük ölçüde doğaya bağlı olduğu için çevrecilik faaliyetleri hayatlarını çok etkiler. Ancak bu faaliyetler için alan bilgisi ve yönetime ihtiyaçları vardır. Çevrenin bozulması onları şehirlere yerleşmeye mecbur eder, gelenek ve kültürlerinin bir kısmını kaybetmek zorunda bırakır. Kaşkaylar kendi gelenek ve törelerine çok bağlıdır, bunu kaybetmemek için direnirler. Bu yüzden geleneksel turizm veya çevrecilik faaliyetlerinde katılım oranı yüksektir. Şima Amiri bu potansiyeli oldukça iyi yönetmektedir. Şima Hanım ve diğer girişimcilerimize başarılar dileriz.

[1]– Community Based Tourism (CTB)

[2] – Global Environment Facility (GEF)

[3] – Small Grants Programme (SGP)

Paylaşınız

Dikatınızı çekebilir

Qaşqayı elində toy törəni (Kaşkay şivesinde) Bu yazı “Ozan” dərgisining birinci sayısında yayınlanmışdır.    

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Cresta Help Chat
gönder